102 จัดหารุกขกรมืออาชีพดูแลต้นไม้ประจำเขต
102 จัดหารุกขกรมืออาชีพดูแลต้นไม้ประจำเขต
สิ่งที่คนกรุงเทพได้
การจัดทางเดินเท้าที่ร่มรื่นด้วยต้นไม้ใหญ่ภายใต้การดูแลของรุกขกรมืออาชีพประจำเขต ไม่เพียงช่วยสร้างความสวยงามให้เมือง แต่ยังส่งเสริมคุณภาพชีวิตของประชาชนโดยตรง ร่มเงาจากต้นไม้ช่วยลดความร้อนและแสงแดดจัดบนทางเท้า ทำให้ผู้คนสามารถเดินและทำกิจกรรมกลางแจ้งได้อย่างสบายและปลอดภัย สนับสนุนให้ประชาชนใช้พื้นที่สาธารณะอย่างยั่งยืน นอกจากนี้ การจัดการต้นไม้ตามหลักรุกขกรรมยังช่วยปรับปรุงสภาพแวดล้อมเมือง ลดฝุ่นควัน มลพิษ และเสียงรบกวน ทำให้พื้นที่สาธารณะน่าเดิน น่าพักผ่อน และเหมาะสมกับระบบนิเวศเมือง เพิ่มความเชื่อมโยงระหว่างคน ต้นไม้ และสิ่งแวดล้อมในเมืองอย่างยั่งยืน
เริ่มจากปัญหาอะไร
ต้นไม้ในเมืองหลวงไม่ได้เติบโตในสภาพธรรมชาติ แต่ต้องเผชิญกับความเสี่ยงเฉพาะที่กระทบทั้ง “ความมั่นคง” และ “สุขภาพ” ของต้นไม้โดยตรง ไม่ว่าจะเป็นพื้นที่ดินที่จำกัด รากถูกบดอัดจากพื้นถนนและอาคาร ระบบสาธารณูปโภคอย่างท่อและสายไฟแทรกอยู่ในบริเวณราก ไปจนถึงแรงลม มลพิษ และความร้อนที่สูงกว่าสภาพแวดล้อมทั่วไป ปัจจัยเหล่านี้ทำให้ต้นไม้จำนวนมากกว่า 1.5 แสนต้นในกรุงเทพฯ อยู่ในสภาพเปราะบาง และมีความเสี่ยงต่อการโค่นล้มได้ทุกเมื่อ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการดูแลต้นไม้ในพื้นที่เมือง ได้แก่ สำนักสิ่งแวดล้อม กทม. สำนักงานเขตทั้ง 50 เขต และการไฟฟ้านครหลวง แม้ที่ผ่านมาจะมีความพยายามพัฒนาศักยภาพบุคลากรด้านรุกขกรรม แต่การตัดแต่งต้นไม้ริมทางกลับยังเป็นไปในลักษณะ แก้ปัญหาเฉพาะหน้า มากกว่าจะเป็น การบริหารจัดการเชิงรุก โดยมักตัดกิ่งเมื่อเกิดเหตุการณ์เสี่ยง เช่น กิ่งพาดสายไฟจนไฟฟ้าลัดวงจร ไฟดับทั้งพื้นที่ หรือกิ่งหักในพายุ ซึ่งแต่ละครั้งต้องใช้เวลาหลายชั่วโมงในการแก้ไขและส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวันของประชาชน ที่สำคัญที่สุด กทม. ยัง ไม่มีฐานข้อมูลต้นไม้ใหญ่แบบเป็นระบบ ที่สามารถระบุพิกัด GPS ของต้นไม้ทุกต้น รวมถึงการบันทึกสภาพปัจจุบันและประวัติการดูแลรักษา การขาดข้อมูลเหล่านี้ทำให้หน่วยงานไม่สามารถประเมินสุขภาพต้นไม้ได้ตามมาตรฐาน ไม่สามารถวางแผนการตัดแต่งเชิงป้องกันได้ และไม่สามารถรับประกันได้ว่าต้นไม้ที่ประชาชนพึ่งพาในฐานะร่มเงาและระบบนิเวศจะมีความมั่นคงเพียงพอต่อการเป็น “โครงสร้างพื้นฐานสีเขียว” ของเมือง
ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น
การจัดการต้นไม้ในเมืองตามหลัก รุกขกรรม (Arboriculture) เป็นแนวทางที่จำเป็นและสอดคล้องกับสภาพแวดล้อมในเขตเมืองใหญ่ เน้นให้ต้นไม้เติบโตอย่างสมบูรณ์ แข็งแรง และสวยงามตามธรรมชาติ พร้อมลดความเสี่ยงที่ต้นไม้จะก่ออันตรายต่อชีวิตและทรัพย์สินของประชาชน งานรุกขกรรมโดย กทม. ครอบคลุม 3 มิติหลัก 1. การป้องกัน (Protection) - การตัดแต่งเรือนยอด การค้ำยัน การดึงรั้ง และการควบคุมโรคแมลง - ลดความเสี่ยงที่ต้นไม้จะกีดขวางโครงสร้างเมืองหรือก่ออันตรายต่อประชาชน 2. การบำรุงดูแล (Maintenance) - การให้น้ำ การใส่ปุ๋ย การพรวนดิน การกำจัดวัชพืช - ปรับปรุงสภาพแวดล้อมให้เหมาะสมกับการเติบโตของต้นไม้ในเมืองที่มักเผชิญภาวะแห้งแล้ง ดินแน่น และมีสิ่งกีดขวางใต้ดิน 3. การรักษา (Treatment) - ดูแลต้นไม้ที่ได้รับบาดแผล การทำศัลยกรรมโพรง - รักษาอาการป่วยจากโรคหรือภาวะขาดธาตุอาหาร และปรับปรุงสภาพพื้นที่กรณีดินแน่นหรือน้ำขัง เพื่อให้การรักษาต้นไม้เกิดผลอย่างเหมาะสม กทม. จึงอบรมและเพิ่มจำนวนเจ้าหน้าที่รุกขกรรมอย่างต่อเนื่อง โดย 1. การฝึกอบรมและเพิ่มเจ้าหน้าที่ดูแลต้นไม้ - กทม. จัดอบรมบุคลากรด้านรุกขกรรมอย่างต่อเนื่องเพื่อให้มีความรู้และทักษะในการปฏิบัติงาน - หลักสูตรรุกขกรเบื้องต้น: ครอบคลุมชีววิทยาต้นไม้ การปลูกและดูแลต้นไม้ใหญ่ การวินิจฉัยโรคและแมลงศัตรูพืช การตัดแต่งกิ่ง การประเมินสุขภาพและความเสี่ยงของต้นไม้ - หลักสูตรผู้ปฏิบัติงานบนต้นไม้ขั้นต้น: การปีนต้นไม้อย่างปลอดภัย การใช้เลื่อยยนต์ การตัดแต่งกิ่งทั้งแบบ on ground และ on tree การกู้ภัยบนต้นไม้ - หลักสูตรกระบวนการปฏิบัติงานด้านรุกขกรรม ครอบคลุมขั้นตอนการวางแผน การปฏิบัติงาน และการติดตามผล สถิติน่าสนใจ - ปี 2566 – 2567 จัดอบรมหลักสูตรรุกขกรเบื้องต้น 140 คน จัดอบรมหลักสูตรผู้ปฏิบัติงานบนต้นไม้ขั้นต้น 280 คน จัดอบรมหลักสูตรกระบวนการปฏิบัติงานด้านรุกขกรรม 210 คน - รุกขกรที่สอบประเมินอาชีพได้รับการรับรองในปี 2567 จำนวน 9 คน (สะสม 15 คน) - ผู้ปฏิบัติงานบนต้นไม้สอบประเมินอาชีพได้รับใบรับรองในปี 2567 จำนวน 1 คน (สะสม 2 คน) 2. การจัดตั้งชุดปฏิบัติการรุกขกรประจำพื้นที่ - เจ้าหน้าที่ที่ผ่านการอบรมจะปฏิบัติงานตามหลักวิชาการในเขตพื้นที่รับผิดชอบ - ถนนทุกสายที่สำนักงานเขตและสำนักสิ่งแวดล้อมดูแล จะได้รับการวางแผน ดูแล และควบคุมการตัดแต่งต้นไม้โดยเจ้าหน้าที่ที่ผ่านการฝึกอบรมและมีความรู้เชิงรุกขกรรม 3. การจัดทำฐานข้อมูลต้นไม้ในเมือง (Treeplotter) - รวบรวมข้อมูลต้นไม้ริมทางและในสวน โดยอาสาสมัคร ภาคีเครือข่าย และ กทม. - ข้อมูลครอบคลุม: ตำแหน่ง GPS ของต้นไม้ เส้นรอบวงลำต้น ขนาด ทรงพุ่ม ความสูง สภาพลำต้นและราก โรคและแมลง ความเสี่ยงที่อาจเกิดอันตรายต่อประชาชน - ข้อมูลนี้ช่วยวางแผนการบำรุงรักษาต้นไม้ใหญ่ต่อเนื่องและเป็นระบบ เช่น การฟื้นฟู การตัดแต่งกิ่ง การเสริมความมั่นคง การลดน้ำหนัก และการเฝ้าระวังต้นไม้เสี่ยง - ส่งเสริมให้ต้นไม้ในเมืองมีอายุยืนยาว รักษาสมดุลระบบนิเวศ และสร้างความปลอดภัยแก่ประชาชน - สำหรับข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับรุกขกรและแนวทางการจัดการต้นไม้ในเมือง ดูได้ที่ https://greener.bangkok.go.th/green-space/arborist/
อุปสรรคที่เจอระหว่างทาง
อาจมีบางครั้งที่ กทม. มีความจำเป็นต้องตัดต้นไม้หากต้นไม้นั้นมีโอกาสเสี่ยงที่จะทำให้เกิดอันตรายต่อชีวิต และ ทรัพย์สินของประชาชน เช่น ต้นไม้ที่สุขภาพไม่ดีแล้วมีความเสี่ยงที่จะโค่นล้มลงมาหากเกิดลมแรงหรือมีพายุเข้า ต้นไม้ที่อาจะทำให้สายไฟฟ้ามีความเสียหาย (การไฟฟ้าจะเข้าดำเนินการ)