140 รักษาสิทธิขั้นพื้นฐานให้คนไร้บ้าน ผ่านการตรวจสอบสิทธิและสวัสดิการ

สิ่งที่คนกรุงเทพได้

คนไร้บ้านได้รับการดูแลอย่างเป็นระบบ ครอบคลุมตั้งแต่การคัดกรองและจัดทำประวัติ ที่พัก อาหาร สุขอนามัย การตัดผม การตรวจสุขภาพประจำปี การดูแลสุขภาพกายและใจ การทำบัตรประชาชน และการให้ความรู้เรื่องการเข้าถึงสิทธิ นอกจากนี้ กทม. ยังสนับสนุนด้านอาชีพและโอกาสในการทำงาน เพื่อให้ผู้ที่เคยไร้บ้านสามารถกลับคืนสู่สังคมได้อย่างมั่นคง การดูแลทั้งหมดนี้ไม่ใช่เพียงการให้ความช่วยเหลือเท่านั้น แต่คือ การคืนศักดิ์ศรีและโอกาสในการเริ่มต้นชีวิตใหม่ให้กับทุกคนในเมืองกรุงเทพฯ

เริ่มจากปัญหาอะไร

วิกฤตเศรษฐกิจที่เกิดจากการแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 ส่งผลกระทบอย่างหนักต่อกลุ่มเปราะบางในเมือง โดยเฉพาะคนจนเมืองที่เป็นแรงงานรายวัน ซึ่งสูญเสียรายได้และที่อยู่อาศัย ขณะเดียวกันปัจจัยด้านสังคมและครอบครัวก็มีส่วนผลักให้หลายคนต้องกลายเป็นคนไร้บ้าน ข้อมูลปี 2565 พบว่ามีคนไร้บ้านในพื้นที่กรุงเทพมหานครประมาณ 1,761 คน เดิม กทม. เคยเปิดดำเนินการ “บ้านอุ่นใจ” ศูนย์พักพิงชั่วคราวเพื่อเป็นที่พึ่งของคนไร้บ้าน แต่ด้วยข้อจำกัดด้านงบประมาณและการดำเนินงานที่ไม่ต่อเนื่อง ทำให้ต้องยุติการให้บริการลง ปัจจุบัน คนไร้บ้านจำนวนมากกระจายอยู่ตามพื้นที่สาธารณะและจุดเสี่ยงต่าง ๆ โดยมีสาเหตุหลากหลาย เช่น การตกงาน การขาดรายได้ หรือการไม่มีเอกสารระบุตัวตน เช่น บัตรประชาชน ซึ่งทำให้เข้าไม่ถึงสิทธิสวัสดิการของรัฐที่ควรได้รับ นอกจากนี้ แนวทางช่วยเหลือแบบเฉพาะหน้า เช่น การบริจาคอาหารรายมื้อแม้เกิดจากเจตนาดี แต่ขาดความยั่งยืนและระบบจัดการที่เหมาะสม ทำให้บางพื้นที่เกิดปัญหาการแย่งสิ่งของ การนำอาหารไปขายต่อและปัญหาขยะสะสมตามมา

ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น

กทม. ได้พัฒนา ระบบช่วยเหลือคนไร้บ้านแบบครบวงจร (Holistic Support System) เพื่อให้ทุกคนเข้าถึงสิทธิขั้นพื้นฐานและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น โดยดำเนินการภายใต้แนวคิด “บ้านอิ่มใจ” ซึ่งเป็นศูนย์กลางการดูแลคนไร้บ้านแบบ One-Stop Service รวมความช่วยเหลือจากภาครัฐ เอกชน และภาคประชาสังคมไว้ในจุดเดียว เพื่อให้การบริหารจัดการเป็นระบบและตรงจุดมากยิ่งขึ้น ภายในศูนย์ฯ มีบริการครอบคลุมตั้งแต่ ที่พักชั่วคราวราคาย่อมเยา อาหาร สุขอนามัย การจัดทำบัตรประชาชน สิทธิการรักษาพยาบาล การคัดกรองสุขภาพเชิงลึก และการส่งต่อรักษา โดยข้อมูลทั้งหมดเชื่อมโยงอยู่ใน ฐานข้อมูลกลางและระบบติดตามผล (Care Manager) เพื่อให้มั่นใจว่าไม่มีใครถูกทิ้งไว้ข้างหลัง สิ่งที่ได้ดำเนินการแล้ว 1. จัดตั้งคณะทำงานด้านคนไร้บ้านและผู้ทำการขอทาน กทม. โดยสำนักงานเขตทั้ง 50 เขต สำนักเทศกิจ สำนักการแพทย์ ร่วมกับกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐและภาคประชาสังคม เช่น กรมสุขภาพจิต มูลนิธิพัฒนาที่อยู่อาศัย มูลนิธิอิสรชน และมูลนิธิกระจกเงา ร่วมกันสำรวจ คัดกรอง ให้คำปรึกษา และจัดทำข้อมูลพื้นฐานของคนไร้บ้านในพื้นที่สาธารณะ 2. ผลักดันการแก้ไขกฎหมายและนโยบายที่เกี่ยวข้อง กทม. สนับสนุนให้มีการปรับปรุงกฎหมายที่เกี่ยวข้อง เช่น พระราชบัญญัติการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง พ.ศ. 2557 และพระราชบัญญัติรักษาความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อยของบ้านเมือง พ.ศ. 2535 เพื่อให้เจ้าหน้าที่สามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพและยืดหยุ่นต่อสภาพปัญหาในปัจจุบัน 3. จัดตั้งจุดบริการสวัสดิการสังคม (Drop-in Center) เปิดให้บริการชั่วคราว 3 จุด ระหว่างการก่อสร้าง “บ้านอิ่มใจ” ได้แก่ - สดชื่นสถาน ใต้สะพานสมเด็จพระปิ่นเกล้า ให้คำปรึกษาด้านสิทธิและสวัสดิการ พร้อมบริการซัก อบ อาบ และห้องสุขา - ตรอกสาเก ให้คำปรึกษาและจัดจุดรับ - แจกอาหารเวลา 18.00 น. - บ้านอิ่มใจ (ประปาแม้นศรี) ให้บริการพื้นฐาน เช่น อาหาร การดูแลสุขภาพ ตัดผม และช่วยหางาน 4. ตรวจสุขภาพประจำปีอย่างต่อเนื่อง (ปี 2567–2568) กทม. ร่วมกับภาคประชาสังคมจัดกิจกรรมตรวจสุขภาพเชิงลึกให้คนไร้บ้านกว่า 700 ราย ครอบคลุม 10 ขั้นตอน ตั้งแต่คัดกรองสุขภาพ เจาะเลือด ตรวจคลื่นหัวใจ (EKG) เอกซเรย์ทรวงอก ฉีดวัคซีน และลงข้อมูลเข้าสู่ระบบ Care Manager ภายใต้การยินยอมตามกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล 5. บ้านอิ่มใจ ศูนย์พักพิงครบวงจร (เปิดต้นปี 2569) ปรับอาคาร 3 ชั้นเป็นศูนย์พักพิง 200 เตียง ให้บริการครบทั้งด้านความปลอดภัย สวัสดิการ สุขอนามัย และการส่งเสริมอาชีพ เช่น - ด้านความปลอดภัย คัดกรองผู้พักเพื่อความมั่นใจและความสงบเรียบร้อย - ด้านสวัสดิการ ตรวจสุขภาพ รักษาพยาบาล ทำบัตรประชาชน และประสานส่งต่อหน่วยงาน - ด้านสุขอนามัย บริการซัก อบ อาบ จุดแจกอาหาร และส่งต่อกลับสู่ครอบครัวหรือชุมชน - ด้านอาชีพ พัฒนาทักษะและส่งเสริมการจ้างงาน เพื่อให้คนไร้บ้านสามารถกลับคืนสู่สังคมได้อย่างมั่นคง ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น - จำนวนคนไร้บ้าน ในกรุงเทพฯ ลดลงเหลือ 1,271 คน (ลดลง 490 คนจากปี 2565) - จำนวนผู้เข้าถึงสิทธิและสวัสดิการ 1,160 คน - จำนวนผู้กลับเข้าสู่สังคม 119 คน - จำนวนผู้ใช้บริการจุด Drop-in รวมกว่า 464,094 ครั้ง - จำนวนผู้ได้งานทำ 157 คน

อุปสรรคที่เจอระหว่างทาง

การสร้างรายได้ที่มั่นคงให้คนไร้บ้าน เป็นความท้าทายสำคัญของ กทม. เพื่อให้ผู้ที่เคยไม่มีที่อยู่อาศัยสามารถพึ่งพาตัวเองได้อย่างยั่งยืน จากการดำเนินงานที่ผ่านมา พบว่า คนไร้บ้านหลายคนต้องการทำงานทั้งแบบรายวันและรายเดือน แต่ขาดโทรศัพท์หรือช่องทางติดต่อจึงไม่สามารถเชื่อมต่อกับผู้จ้างงานได้ กทม. จึงเตรียมพัฒนาระบบและรูปแบบการจ้างงานที่เหมาะสม พร้อมระบบติดตามผล โดยร่วมมือกับภาคเอกชนและบริษัทต่าง ๆ เพื่อผลักดันให้เกิดการจ้างงานมากขึ้น นอกจากนี้ จะทำให้ “บ้านอิ่มใจ” เป็นศูนย์รับจ้างงานของเมือง ที่นายจ้างสามารถเข้ามาหาคนทำงานรายวันหรือพนักงานทั่วไปได้โดยตรง แนวทางนี้มีเป้าหมายเพื่อ สร้างโอกาส สร้างรายได้ และคืนศักดิ์ศรี ให้คนไร้บ้านสามารถกลับมายืนได้ด้วยตัวเอง

โครงการที่เกี่ยวข้อง

นโยบายอื่นๆ

ดูนโยบายทั้งหมด