151 สนับสนุนการพัฒนาที่อยู่อาศัยตามแนวคิดบ้านมั่นคง
OKR ปี 2568
อัพเดทล่าสุด Invalid Date
| ทำงานร่วมกับพอช. | 6 | พื้นที่ |
| รูปแบบการสนับสนุนผ่านกระบวนการบ้านมั่นคง | 2 | รูปแบบ |
151 สนับสนุนการพัฒนาที่อยู่อาศัยตามแนวคิดบ้านมั่นคง
สิ่งที่คนกรุงเทพได้
การสนับสนุนการพัฒนาที่อยู่อาศัยตามแนวคิดบ้านมั่นคง เป็นการลงทุนเชิงโครงสร้างเพื่อสร้างเสถียรภาพให้กับเมืองทั้งระบบ ทำให้กรุงเทพมหานครเป็นเมืองที่ปลอดภัย เป็นระเบียบ มีคุณภาพชีวิตที่ดี และเติบโตอย่างยั่งยืนสำหรับคนทุกกลุ่ม ทำให้ครอบครัวผู้มีรายได้น้อยสามารถดำรงชีวิตได้อย่างมีศักดิ์ศรี ลดความกังวลเรื่องการถูกไล่รื้อหรือการอยู่อาศัยในพื้นที่เสี่ยงภัย เด็กและเยาวชนมีสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยต่อการเติบโต ผู้สูงอายุมีที่อยู่อาศัยที่มั่นคงและปลอดภัยต่อสุขภาพ และในมิติทางเศรษฐกิจ ชุมชนที่มั่นคงช่วยให้แรงงานรายได้น้อยซึ่งเป็นกำลังสำคัญของเมือง สามารถอยู่อาศัยใกล้แหล่งงาน และลดค่าใช้จ่ายในการเดินทาง การพัฒนาที่อยู่อาศัยอย่างมีส่วนร่วมตามแนวทางบ้านมั่นคง ช่วยสร้างความเข้มแข็งขององค์กรชุมชน ลดความเหลื่อมล้ำ และเสริมสร้างความเป็นเมืองที่ “ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง” ช่วยลดต้นทุนการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าในอนาคต และลดความขัดแย้งด้านที่ดินหรือการบุกรุกพื้นที่ใหม่
เริ่มจากปัญหาอะไร
ปัจจุบันมีกลุ่มแรงงานผู้มีรายได้น้อยและผู้ประกอบอาชีพอิสระจำนวนมาก ที่มีข้อจำกัดเรื่องรายได้และการเดินทาง จนต้องเลือกอยู่อาศัยในชุมชนแออัดหรือพื้นที่ที่ไม่มีความมั่นคงทางสิทธิที่ดิน เช่น อาศัยบนที่ดินของผู้อื่นแบบไม่มีสัญญาเช่าระยะยาว เสี่ยงต่อการถูกไล่รื้ออยู่ตลอดเวลา และยังอยู่นอกระบบการดูแลของเมือง เนื่องจากรัฐไม่สามารถสนับสนุนชุมชนที่ไม่ได้อยู่อาศัยอย่างถูกต้องได้ แม้โครงการบ้านมั่นคงโดยสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) จะดำเนินการในพื้นที่กรุงเทพฯ แล้วมากกว่า 203 โครงการ 10,000 หลังคาเรือน แต่ยังคงมีข้อจำกัดด้านการประสานงานเพื่อเข้าถึงที่ดิน การพัฒนาระบบโครงสร้างพื้นฐาน และกลไกการบริหารจัดการท้องถิ่น ซึ่งต้องอาศัยบทบาทเชิงรุกของกรุงเทพมหานครในการสนับสนุนและต่อยอดในการพัฒนาที่อยู่อาศัยตามแนวคิดบ้านมั่นคง เพื่อปิดช่องว่างเชิงพื้นที่ดังกล่าว จากการสำรวจชุมชนบุกรุกใหม่ในปี 2568 โดยกรุงเทพมหานคร พบว่ามีจำนวน 278 ชุมชน ครอบคลุม 44 เขต ประมาณ 23,572 หลังคาเรือน รวมแล้วปัจจุบันมีชุมชนที่มีที่อยู่อาศัยไม่มั่นคงจำนวน 905 ชุมชน 149,240 หลังคาเรือน ซึ่งนับเป็นปัญหาใหญ่ และยังมีแนวโน้มว่าจะเกิดการขยายตัวของชุมชนบุกรุกใหม่มากขึ้น เนื่องจากราคาที่อยู่อาศัยในตลาดไม่มีทางเลือกที่เหมาะสมสำหรับผู้มีรายได้น้อย
ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น
1. การขับเคลื่อนที่อยู่อาศัยโครงการบ้านมั่นคงแห่งใหม่ กรุงเทพมหานครโดยสำนักงานพัฒนาที่อยู่อาศัย ทำหน้าที่เป็นหน่วยงานกลางในการขับเคลื่อนนโยบาย ทำหน้าที่ประสานงาน สนับสนุนกระบวนการเตรียมความพร้อมของชุมชน เชื่อมโยงหน่วยงานเจ้าของที่ดิน และติดตามความก้าวหน้าในแต่ละพื้นที่ เพื่อให้ชุมชนสามารถเข้าสู่กระบวนการพัฒนาตามโครงการบ้านมั่นคงได้อย่างถูกต้องและเป็นรูปธรรม โดยในปี 2567 กรุงเทพมหานครได้เริ่มดำเนินการพื้นที่นำร่องจำนวน 6 เขต 14 ชุมชน ครอบคลุม 1,441 หลังคาเรือน และในปี 2568 ได้ขยายผลเพิ่มอีก 5 เขต 12 ชุมชน ครอบคลุม 1,010 หลังคาเรือน โดยมุ่งเน้นกระบวนการสร้างความพร้อมในพื้นที่อย่างเป็นระบบ ทั้งด้านการจัดสิทธิในที่ดิน การจัดทำผังพัฒนาชุมชน การสร้างความเข้าใจและการมีส่วนร่วมของประชาชนในชุมชน ตลอดจนการประสานเจ้าของที่ดิน หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และภาคีวิชาการ เพื่อการพัฒนาเชิงพื้นที่ให้เหมาะสมกับบริบทของแต่ละชุมชน ตัวอย่างรูปธรรมที่สำคัญ ได้แก่ 1) เขตประเวศ จำนวน 2 ชุมชน - ชุมชนเฟื่องฟ้าพัฒนา ซึ่งเช่าที่ดินกรุงเทพมหานครในลักษณะแปลงรวม ขนาด 1 ไร่ 1 งาน เพื่อพัฒนาโครงการบ้านมั่นคง นับเป็นชุมชนแรกในกรุงเทพมหานครที่มีการจัดการเช่าที่ดินในรูปแบบสหกรณ์อย่างเป็นระบบ สะท้อนรูปแบบการบริหารจัดการที่ดินที่สร้างความมั่นคงในระยะยาว - ชุมชนหลัง สน.ประเวศ ซึ่งเช่าที่ดินราชพัสดุเพื่อพัฒนาโครงการบ้านมั่นคง โดยอาศัยกลไกระดับเขตประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง 2) เขตราชเทวี จำนวน 1 ชุมชน - ชุมชนริมบึงมักกะสัน ซึ่งเช่าที่ดินของการรถไฟแห่งประเทศไทยเพื่อพัฒนาโครงการบ้านมั่นคง โดยเป็นพื้นที่ที่มีความซับซ้อนด้านสิทธิการอยู่อาศัยและต้องอาศัยการประสานหลายหน่วยงานในการผลักดันสู่การพัฒนาอย่างถูกต้องตามกฎหมาย 2. “บ้านมั่นคงพลัส” ยกระดับคุณภาพชีวิตโครงการบ้านมั่นคงในพื้นที่กรุงเทพฯ 203 โครงการ การต่อยอดโครงการบ้านมั่นคงเดิม นอกจากจะเป็นการปรับปรุงกายภาพของชุมชนแล้ว ยังเป็นยกระดับการพัฒนาคุณภาพชีวิตอย่างรอบด้าน ครอบคลุมมิติทางกายภาพ เศรษฐกิจ สังคม อนามัย และจิตใจ มุ่งยกระดับสถานะของชุมชนให้สามารถจดจัดตั้งเป็นชุมชนตามระเบียบของกรุงเทพมหานคร เพื่อรับการสนับสนุนด้านสวัสดิการ การพัฒนาสิ่งแวดล้อม การส่งเสริมอาชีพ และการพัฒนาคุณภาพชีวิต ลดความเสี่ยงการเสื่อมโทรมของพื้นที่ และป้องกันการกลับไปสู่สภาพชุมชนแออัดในอนาคต โดยในปี 2568 กรุงเทพมหานครได้เริ่มดำเนินการในพื้นที่นำร่องจำนวน 7 เขต 16 ชุมชน ได้แก่ เขตหลักสี่ ราชเทวี คลองสามวา จตุจักร สวนหลวง ประเวศ และบางบอน เพื่อเป็นต้นแบบการยกระดับชุมชนบ้านมั่นคงเดิมสู่การพัฒนาแบบครบวงจร
อุปสรรคที่เจอระหว่างทาง
1. การทำความเข้าใจกระบวนการและบทบาทหน้าที่ของกรุงเทพมหานคร ให้เจ้าหน้าที่เข้าใจตรงกัน เนื่องจากกรุงเทพมหานครเป็นหน่วยงานท้องถิ่นที่มีระเบียบและงบประมาณต่างจากจังหวัดอื่นๆ 2.กลไกคณะทำงานระดับเขตที่มีครบแล้วทั้ง 50 เขต ยังขับเคลื่อนไม่เต็มศักยภาพ เช่น ประชุมไม่สม่ำเสมอ หรือขาดการบูรณาการหน่วยงานอื่นๆ 3. หลายชุมชนยังต้องเจรจาสัญญาเช่าระยะยาวกับหน่วยงานเจ้าของที่ดิน ทำให้ยังไม่สามารถจดทะเบียนจัดตั้งชุมชนของ กทม. และรับงบประมาณสนับสนุนจาก กทม ได้โดยตรง 4. แม้โครงการบ้านมั่นคงจะสนับสนุนด้านสินเชื่อและการพัฒนาที่อยู่อาศัยในระดับครัวเรือน แต่การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานในระดับชุมชน เช่น ถนน ระบบระบายน้ำ ระบบป้องกันอัคคีภัย หรือพื้นที่สาธารณะ ยังต้องอาศัยงบประมาณเพิ่มเติมจากท้องถิ่น หากการบูรณาการงบประมาณไม่ต่อเนื่อง อาจทำให้ชุมชนที่พัฒนาแล้วกลับเผชิญความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมและความเสื่อมโทรมในระยะยาว