160 จัดทำแผนยุทธศาสตร์ที่อยู่อาศัย โดยสำนักงานพัฒนาที่อยู่อาศัย (ดำเนินการแล้วเสร็จ)
160 จัดทำแผนยุทธศาสตร์ที่อยู่อาศัย โดยสำนักงานพัฒนาที่อยู่อาศัย (ดำเนินการแล้วเสร็จ)
สิ่งที่คนกรุงเทพได้
ที่อยู่อาศัยเป็นปัจจัยพื้นฐานของชีวิตและนับเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชน การจัดทำแผนยุทธศาสตร์ที่อยู่อาศัยของกรุงเทพมหานครจะทำให้เมืองมีทิศทางการพัฒนาที่ชัดเจน จากการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าสู่การวางแผนระยะยาวที่ครอบคลุมทั้งผู้มีรายได้น้อย ข้าราชการ บุคลากรของกรุงเทพมหานคร และประชาชนทั่วไป แผนดังกล่าวจะช่วยให้การพัฒนาที่อยู่อาศัยเป็นระบบ สอดคล้องกับแผนพัฒนาเมือง ลดความเหลื่อมล้ำและการเกิดชุมชนแออัดใหม่ พร้อมเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากรและงบประมาณของเมือง อันเป็นการวางรากฐาน “ระบบที่อยู่อาศัยเมือง” ที่มั่นคงและยั่งยืนในระยะยาว
เริ่มจากปัญหาอะไร
กรุงเทพมหานครมีชุมชนที่ได้รับการรับรอง 2,001 ชุมชน ในจำนวนนี้เป็นชุมชนแออัด 627 ชุมชน (125,668 หลังคาเรือน) และพบชุมชนบุกรุกใหม่อีก 278 ชุมชน (23,572 หลังคาเรือน) รวมมีชุมชนที่มีความไม่มั่นคงด้านที่อยู่อาศัย 905 ชุมชน คิดเป็น 149,240 หลังคาเรือน กระจายตัวทั่วเมือง แม้กรุงเทพมหานครจะดำเนินโครงการบ้านมั่นคงร่วมกับสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) และมีกลไกพัฒนาที่อยู่อาศัยระดับเขตครบทั้ง 50 เขต แต่การดำเนินงานยังขาดการบูรณาการเชิงระบบ แม้จะมีแผนพัฒนาที่อยู่อาศัยระยะ 10 ปี (พ.ศ. 2566–2575) แล้วก็ตาม จึงจำเป็นต้องมีการจัดทำแผนยุทธศาสตร์ที่อยู่อาศัยเพื่อยกระดับการขับเคลื่อนสู่การปฏิบัติการระดับเมืองอย่างเป็นระบบและชัดเจน
ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น
ปัจจุบันอยู่ระหว่างการจัดทำแผนยุทธศาสตร์ที่อยู่อาศัย โดยสำนักงานพัฒนาที่อยู่อาศัย โดยมีการดำเนินการดังนี้ 1. ต่อยอดฐานยุทธศาสตร์เดิม : ยกระดับจากแผนพัฒนาที่อยู่อาศัยระยะ 10 ปี สู่การจัดทำแผนยุทธศาสตร์ที่มีสถานะเชิงสถาบันและขับเคลื่อนได้จริง โดยกำหนดให้สำนักงานพัฒนาที่อยู่อาศัย ทำหน้าที่หน่วยงานกลางระดับเมือง รับผิดชอบการกำหนดทิศทาง เป้าหมาย และกรอบการดำเนินงานอย่างบูรณาการ เชื่อมโยงแผนที่อยู่อาศัยกับแผนพัฒนาเมืองและการบริหารทรัพย์สินของกรุงเทพมหานคร เสริมกลไกประสานความร่วมมือกับสำนักพัฒนาสังคมและภาคีที่เกี่ยวข้อง เพื่อแก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้างอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน 2. จัดทำฐานข้อมูลและออกแบบกลไกปฏิบัติการ 3 มิติ (1) มิติข้อมูล: จัดทำฐานข้อมูลชุมชน 2,001 ชุมชน วิเคราะห์กลุ่มไม่มั่นคง 905 ชุมชน และศักยภาพที่ดิน (2) มิติสถาบัน: กำหนดบทบาท สพอ. เป็นกลไกกลางเชื่อมโยงระดับเมือง–ระดับเขต–ภาคีที่เกี่ยวข้อง (3) มิติการดำเนินงาน: ออกแบบกองทุนพัฒนาที่อยู่อาศัย ศูนย์ข้อมูลเมือง และบูรณาการโครงการบ้านมั่นคงสู่แผนระดับเมือง 3. ขับเคลื่อนผ่านนโยบาย “3 บ้าน” : กำหนดกรอบดำเนินงานตามกลุ่มเป้าหมายที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน เพื่อให้เครื่องมือสอดคล้องกับลักษณะปัญหา (1) บ้านชุมชน มุ่งสร้างความมั่นคงในสิทธิการอยู่อาศัยผ่านกลไกบ้านมั่นคงและความร่วมมือกับภาคีชุมชน (2) บ้านคนเมือง พัฒนาทางเลือกที่อยู่อาศัยสำหรับกลุ่มรายได้ปานกลาง–รายได้น้อย ผ่านความร่วมมือรัฐ–เอกชน (3) บ้านของเรา รองรับบุคลากรกรุงเทพมหานครโดยเชื่อมโยงการบริหารทรัพย์สินและระบบอาคารสงเคราะห์ เพื่อเสริมความมั่นคงระยะยาวขององค์กรและเมือง
อุปสรรคที่เจอระหว่างทาง
1. กรอบกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้องยังมีข้อจำกัดด้านการตีความและความเชื่อมโยงระเบียบ จากการเปลี่ยนผ่านสู่ข้อบัญญัติสำนักงานพัฒนาที่อยู่อาศัย พ.ศ. 2566 จึงต้องเร่งทบทวนและจัดทำหลักเกณฑ์/คู่มือปฏิบัติให้เป็นมาตรฐานเดียวกันทั้งองค์กร 2. กลไกการเงินและกองทุนยังมีข้อจำกัดการใช้จ่ายและงบประมาณรายปีไม่สอดคล้องกับการลงทุนระยะยาว จึงจำเป็นต้องปรับกติกากองทุน พัฒนาเงินหมุนเวียน และออกแบบกลไกร่วมลงทุนกับเอกชน 3. ความพร้อมในระดับเขต รวมถึงศักยภาพ และความเข้าใจเชิงเทคนิคของแต่ละเขตยังแตกต่างกัน จึงต้องเสริมสมรรถนะบุคลากร จัดระบบติดตามผล และใช้ศูนย์ข้อมูลสนับสนุนการตัดสินใจ 4. ความซับซ้อนด้านที่ดินในการพัฒนาที่อยู่อาศัยต้องเกี่ยวข้องกับที่ดินหลายประเภทและหลายหน่วยงาน ทำให้การประสานงานล่าช้า จึงควรจัดทำ MOU พัฒนาฐานข้อมูลที่ดิน และกำหนดแนวทางใช้ที่ดินรัฐอย่างชัดเจน 5. การบริหารนโยบาย “3 บ้าน” ควรมีการจัดสมดุลงบประมาณและทรัพยากรระหว่างบ้านชุมชน บ้านคนเมือง และบ้านของเรา โดยกำหนด Roadmap และตัวชี้วัดแยกตามมิติ เพื่อกำกับภาพรวมอย่างเป็นระบบ